cộng

BÀI VIẾT THAM GIA HỘI THẢO :

“ QUAN NIỆM VỀ DẠY CHỮ, DẠY NGƯỜI, DẠY NGHỀ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN TOÀN DIỆN NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM”

MONG VÀ ĐỢI GÌ VÀO GIÁO DỤC VIỆT NAM ?

      1. Đặt vấn đề

     Cùng với sự phát triển xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước, mặt trái của nền kinh tế thị trường và tác hại của các tệ nạn xã hội đã làm phát sinh tình trạng một bộ phận người chưa thành niên là học sinh (HS) suy thoái về đạo đức, là mối lo ngại cho gia đình và xã hội. Hiện nay trong các trường học cùng với sự pthay đổi  của xã hội thì nhà trường cũng đang phải đối mặt với tình trạng bại lực học đường , số HS vi phạm ngày càng nhiều và hình thức diến ra ngày càng phức tạp. Phải chằng có nguyên nhân từ phía nhà trường

      2. Những nguyên nhân từ phía nhà trường dẫn tới tình trạng học sinh vi phậm đạo đức – bạo lực học đường.

      Trong  giáo dục chúng ta luôn nhận  định nhà trường là ngôi nhà thứ hai, là cái nôi thức hai sau gia đình của các em HS. Nhà trường góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho các em. Đối với HS, quá trình học tập, rèn luyện trong nhà trường phổ thông là giai đọan chuẩn bị những phẩm chất và năng lực cần thiết để họ thích ứng với cuộc sống lao động sau này. Tuy nhiên một bộ phận HS lại có sự phát triển lệch lạc về đạo đức, nhân cách và đi vào con đường phạm pháp. Nguyên nhân từ phía nhà trường phải chăng là:

1. Thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa nhà trường - gia đình – xã hội
2. Chú trọng dạy chữ, xem nhẹ công tác giáo dục đạo đức,
3. Buông lỏng việc giáo dục, quản lý học sinh cá biệt,
4. Chương trình quá tải làm học sinh yếu chán học, bỏ học,
5. Thầy cô thiếu thông cảm, thiếu công bằng, định kiến

     Có nhiều ý kiến cho rằng “thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa nhà trường – gia đình – xã hội” trong công tác giáo dục học sinh là nguyên nhân cơ bản nhất từ phía nhà trường. Tại sao đây lại là nguyên nhân thuộc về phía nhà trường trong khi đề cập đến cả ba môi trường giáo dục? Theo tôi, công tác giáo dục đối với NCTN là trách nhiệm của cả nhà trường, gia đình, xã hội và cần có sự phối hợp chặt chẽ ba môi trường giáo dục này. Tuy nhiên, trong sự phối hợp đó, nhà trường đóng vai trò chủ đạo. Vì vậy khi nói đến “thiếu sự phối hợp hiệu quả” giữa ba môi trường giáo dục thì trách nhiệm trước hết thuộc về phía nhà trường. Thực tiễn giáo dục cho thấy nhận thức về sự phối hợp nhà trường - gia đình - xã hội chưa đúng. Nhà trường thì chỉ tập trung cho chất lượng học tập, xem nhẹ giáo dục đạo đức, dẫn đến khi học sinh hư hỏng thì đổ lỗi cho gia đình không quan tâm và xã hội thì quá nhiều ảnh hưởng tiêu cực. Một số gia đình xem nhà trường là môi trường giáo dục duy nhất cho trẻ, vì vậy trẻ hư thì đổ lỗi hoàn toàn cho nhà trường. Các lực lượng xã hội lại luôn kêu ca là nhà trường, gia đình chưa có giải pháp cho giáo dục nên đưa ra xã hội nhiều “phế phẩm”... Việc đổ lỗi cho nhau của nhà trường - gia đình - xã hội xuất phát từ sự phối hợp quá lỏng lẻo, chỉ là hình thức, là hiện tượng “trống đánh xuôi kèn thổi ngược”. Xét về phía nhà trường, công tác phối hợp với gia đình và xã hội chưa được đầu tư chiều sâu. Trong các trường học cũng đã thành lập Ban đại diện cha mẹ học sinh tòan trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh từng lớp, nhưng họat động của các tổ chức này mang tính hình thức hoặc có họat động thì chỉ tập trung vào một số nội dung nhằm hỗ trợ nhà trường về các điều kiện vật chất. Giáo viên chủ nhiệm (GVCN)đóng vai trò nòng cốt trong sự phối hợp với gia đình và nhà trường, nhưng thực chất vì nhiều lý do khác nhau mà GVCN chưa thực sự nhiệt tình và có trách nhiệm đối với công việc này, chưa có sự liên hệ chặt chẽ với gia đình và thống nhất với gia đình về nội dung, phương pháp giáo dục. Có những học sinh trong suốt quá trình học tập ở trường đã có những biểu hiện của học sinh cá biệt nhưng gia đình không hề hay biết và nhà trường cũng không phối hợp với gia đình để quản lý, giáo dục. Vì vậy học sinh ngày càng dẫn sâu vào hư hỏng và đi đến vi phạm đạo đức...

     Hai nguyên nhân tiếp theo từ phía nhà trường cũng được nhiều ý kiến giáo viên khẳng định là nhà trường “chú trọng dạy chữ, xem nhẹ công tác giáo dục đạo đức”, và “buông lỏng việc quản lý, giáo dục học sinh cá biệt” . Chức năng của nhà trường là giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh, tuy nhiên các nhiệm vụ giáo dục toàn diện ở nhiều trường chưa được thực hiện đồng bộ, mới chỉ chú trọng “dạy chữ” mà xem nhẹ việc “dạy người”. Hầu hết các trường mới chỉ làm được chức năng là nơi cung cấp tri thức qua sách vở cho học sinh, còn việc quản lý, giáo dục học sinh về đạo đức, lối sống còn nhiều bất cập và hạn chế, chưa được chú trọng đúng mức. Hiện nay tổ chức các họat động giáo dục ngòai giờ lên lớp cho học sinh và nếu có tổ chức ngoài việc dạy chữ cho HS thì công tác hoạt động ngoài giờ lên lớp có tổ chức cũng chỉ nặng về hình thức. Nguyên nhân rất ró ràng rằng nếu là HS vùng nông thôn thì phải lo bận thêm việc chăn trâu, thả bò; còn với HS vùng thị trấn, thành thị lại quá tải về giờ học, ngòai giờ học chính khóa học sinh phải học thêm dưới nhiều hình thức khác nhau. Chính vì vậy đã khiến cho nhiều học sinh học yếu hay trung bình dễ bi quan, chán nản, chây lười học tập, kết quả học tập sút kém dẫn đến bỏ bê học tập hoặc bỏ học...Việc bỏ học dẫn đến tình trạng học sinh có trình độ văn hóa thấp lại tạo xuất phát điểm cho những hành vi phạm pháp. Bên cạnh đó thì yếu tố “chương trình quá tải làm học sinh yếu chán học, bỏ học” là một trong các nguyên nhân dẫn đến tình trạng HS vi phạm bạo lực học đường.Việc HS trốn học, chán học, bỏ học tụ tập chơi bời gây ra xích mích giữa các thành viên đó chính là xuất phát điểm của những hành vi sai trái của học sinh nhưng đã không được quan tâm hạn chế, khắc phục.

     Hiện nay số HS cá biệt này không chỉ là những HS nam mà kể cả HS nữ cũng dẫy lên “phòng trào bạo lực học đường” rất nghiêm trọng , là những học sinh có những hành vi sai lệch so với các chuẩn mực xã hội, nhưng hành vi sai lệch đó lặp đi lặp lại nhiều lần. Những biểu hiện của học sinh cá biệt thường là:

     - Thiếu ý thức tổ chức kỷ luật

     - Kết quả học tập yếu kém, trốn học, bỏ học

     - Thái độ vô lễ, thiếu tôn trọng thầy cô, người lớn, không vâng lời cha mẹ

     - Gian dối, nói tục, chửi bậy, chây lười trong các hoạt động tập thể

     - Tác phong sinh hoạt bê tha, la cà hàng quán, ngỗ ngược, ăn chơi, đua đòi, quậy phá, chống đối, ngổ ngáo, tham gia các băng nhóm...

     - Sống theo kiểu phiêu lưu mạo hiểm, thích làm “anh hùng rơm”,  suy tôn “thủ lĩnh”, dễ bị kích động, manh động, không thích lý luận, bảo vệ chân lý bằng cách “thượng cẳng tay, hạ cẳng chân”...

     Rõ ràng học sinh cá biệt trong nhà trường chỉ là một bộ phận nhỏ nhưng giáo dục những học sinh này là nhiệm vụ quan trọng của nhà trường. Tuy nhiên đây là công việc khó khăn, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nên nhiều trường đã buông lỏng và thiếu quan tâm đầu tư thích đáng, chưa đặt vấn đề giáo dục học sinh cá biệt, học sinh hư vào đúng vị trí của nó ngay từ công tác quản lý giáo dục đến quá trình tác động giáo dục. Giáo dục của nhà trường mới dừng lại mức độ chung cho tất cả học sinh mà chưa đi sâu đi sát đặc điểm từng học sinh cá biệt để hiểu rõ nguyên nhân và tìm biện pháp tác động phù hợp. Vì vậy nhiều học sinh yếu kém về học tập, đạo đức ngày càng sa sút hơn, chán nản hơn, bỏ học chơi bời lêu lổng, bị bạn bè xấu rủ rê lôi kéo đi đánh lộn nhau. Có thể nhà trường đã có phát hiện và có biện pháp xử lí song chưa dứt điểm. Nhiều trường chưa có những biện pháp cứng rắn, đúng đắn và hiệu quả để giáo dục “học sinh cá biệt” này nên thông thường khi một học sinh khó giáo dục, hư đốn... thường bị nhà trường kỷ luật hoặc đuổi học - đó là cách giải quyết đơn giản mà không triệt để vấn đề. Những “học sinh cá biệt” với một trình độ hiểu biết thấp, những phẩm chất tâm lý xấu chiếm ưu thế trong cấu trúc nhân cách, nếu bị đẩy khỏi môi trường giáo dục của nhà trường và gia đình thì họ càng dễ dàng tiêm nhiễm thói hư tật xấu khác ngòai xã hội và đi vào con đường phạm pháp. Đối với học sinh cá biệt, sự không phù hợp giữa trình độ phát triển cá nhân so với các chuẩn mực được thiết kế trong mục tiêu giáo dục nếu không kịp thời có biện pháp giải quyết cũng tạo tiền đề cho sự hư hỏng của HS.

     Công tác giáo dục học sinh cá biệt có những nét đặc thù về mục đích, nội dung, nguyên tắc, phương pháp giáo dục. Mặc dù nguyên nhân “thầy cô thiếu thông cảm, thiếu công bằng, định kiến” được xếp thứ 5 trong số các nguyên nhân từ phía nhà trường dẫn đến tình trạng HS vi phạm hành vi bạo lực học đường, nhưng mức độ ảnh hưởng cũng không phải là không có.

     Như vậy sự tác động đa chiều giữa công tác giữa gia đình – nhà trường – xã hội thật sự rất cần thiết, mà trách nhiệm chính vẫn là giáo dục trong nhà trường.

3. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông

     - Nhà trường cần thực hiện đồng bộ, đảm bảo tính cân đối, hài hòa trong chương trình giáo dục toàn diện, đổi mới phương pháp dạy học – giáo dục các môn học, đặc biệt là các giáo dục công dân,... các họat động giáo dục ngòai giờ lên lớp.

     - Tăng cường công tác giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh, ý thức tuân thủ pháp luật cho thanh thiếu niên, coi trọng giáo dục định hướng giá trị đúng đắn... các hành vi xã hội tích cực, giáo dục kỹ năng sống để chuẩn bị cho học sinh khả năng đề kháng và thích ứng trong môi trường xã hội đầy phức tạp và biến động.

     - Chú trọng và nâng cao hơn nữa công tác giáo dục “học sinh cá biệt”, xem đây là một họat động vô cùng quan trọng trong công tác giáo dục đạo đức của nhà trường. Muốn vậy:

+ Đội ngũ những nhà quản lý giáo dục, giáo viên, giáo viên chủ nhiệm phải có nhận thức đầy đủ, sâu sắc tầm quan trọng của họat động giáo dục cá biệt cũng như tính chất phức tạp, khó khăn, lâu dài của họat động này, từ đó có đủ phẩm chất và năng lực sư phạm để thực hiện họat động này.

+ Phương pháp giáo dục học sinh cá biệt trong nhà trường phổ thông phải được thực hiện một cách chuyên biệt.

+ Xây dựng và thực hiện mô hình tổ chức giáo dục học sinh cá biệt  trong nhà trường phổ thông

     Theo chúng tôi, trong nhà trường phổ thông cần thiết phải xây dựng mô hình tổ chức giáo dục học sinh cá biệt  nói chung (học sinh chưa ngoan, học sinh hư, khó giáo dục, chậm tiến…) là những học sinh có những hành vi sai lệch so với các chuẩn mực xã hội qui định, nhưng hành vi sai lệch đó lặp đi lặp lại nhiều lần có tính hệ thống. Phác thảo về mô hình đó như sau:

3.1) Cơ cấu tổ chức giáo dục học sinh cá biệt trong nhà trường bao gồm các thành phần:

     - Đại diện Ban Giám hiệu nhà trường (Phó Hiệu trưởng): là người thay mặt Hiệu trưởng, Hội đồng giáo dục điều hành chung tòan bộ kế họach giáo dục, đặc biệt là giáo dục học sinh chưa ngoan trong tòan trường.

     - Giáo viên chủ nhiệm lớp: là người chịu trách nhiệm trước Hội đồng giáo dục và cha mẹ học sinh về sự phát triển nhân cách tòan diện của từng học sinh, trực tiếp giáo dục học sinh chưa ngoan trong một lớp.

     - Tổ chức tư vấn học đường: bao gồm một số giáo viên có uy tín cao, có nhiều kinh nghiệm giáo dục, các nhà tư vấn tâm lý – giáo dục... góp phần hỗ trợ cho Phó hiệu trưởng và giáo viên chủ nhiệm giáo dục lại học sinh.

     - Tập thể sư phạm bao gồm những giáo viên khác trong trường ngòai giáo viên chủ nhiệm như giáo viên bộ môn, cán bộ phụ trách Đòan, Đội... Lực lượng này góp phần hỗ trợ giáo viên chủ nhiệm và tổ chức tư vấn học đường tạo thêm sức mạnh tổng hợp tác động thống nhất đến các học sinh cá biệt.

     - Tập thể các đoàn thể (lớp, tổ chức Đòan, Đội): là một tổ chức có khả năng tập hợp, thu hút học sinh trong lớp tham gia họat động giáo dục một cách thường xuyên dưới sự cố vấn, lãnh đạo của giáo viên chủ nhiệm. Tổ chức này có rất nhiều khả năng để tiến hành giáo dục những học sinh chưa ngoan.

     - Ban đại diện cha mẹ học sinh: là cầu nối giữa gia đình và nhà trường trong công tác giáo dục học sinh chưa ngoan

     - Các tổ chức xã hội khác ở địa phương (Hội phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hôi khuyến học, Đòan thanh niên xã, xóm ...) có thể thực hiện các chương trình trên cơ sở dựa vào cộng đồng để mở mang các điểm dịch vụ vui chơi, giải trí... thu hút học sinh tham gia các họat động bổ ích ngòai giờ học...

     Như vậy tổ chức giáo dục học sinh cá biệt trong nhà trường bao gồm nhiều thành phần, mỗi thành phần có nhiệm vụ, chức năng cụ thể nhưng họat động theo quy định thống nhất và phối hợp nhau chặt chẽ. Trong các thành phần này, giáo viên chủ nhiệm là lực lượng nòng cốt chịu trách nhiệm chính thiết kế và điều hành quá trình giáo dục lại học sinh cá biệt trên cơ sở phối hợp với các thành phần khác.

3.2) Nội dung giáo dục lại

     - Giáo dục lại về nhận thức, tình cảm và hành vi của học sinh đối với các chuẩn mực xã hội qui định... thể hiện cụ thể qua các nội dung giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, thể chất, lao động cụ thể ở nhà trường phổ thông.

     - Phê phán có phân tích các biểu hiện sai lệch trong nhận thức, tình cảm, hành vi của học sinh

     - Bồi dưỡng ý thức tự giáo dục, tự rèn luyện

     - Tổ chức các họat động vui chơi lành mạnh, khơi dậy các mặt tích cực trong họat động của học sinh chưa ngoan...

3.3) Tổ chức quá trình giáo dục lại

     - Giai đọan 1: Lập kế họach tổ chức giáo dục lại học sinh cá biệt

+ Khảo sát nắm vững đối tượng giáo dục lại: số lượng, biểu hiện cụ thể từng học sinh cá biệt; phân lọai nguyên nhân học sinh cá biệt

+ Lập kế họach cụ thể về thời gian, nội dung, biện pháp tác động

     - Giai đọan 2: Tổ chức thực hiện kế họach giáo dục lại

+ Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục thực hiện theo kế họach giáo dục lại đối với các đối tượng giáo dục lại

+ Kiểm tra, đánh giá thường xuyên

     - Giai đọan 3: Đánh giá

+ Đánh giá kết quả cuối cùng qua một giai đọan

+ Khen thưởng, biểu dương

+ Đề ra kế họach giáo dục tiếp theo

     Trên đây là một số kinh nghiệm và suy nghĩ có liên quan đến công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường phổ thông xin được đóng góp.

Người viết tham luận

GV:

NGUYỄN THỊ HƯƠNG