BÀI VIẾT THAM GIA HỘI THẢO

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

VỊ TRÍ, VÀI TRÒ,  MỤC ĐÍCH CỦA GIÁO DỤC

VỚI TƯƠNG LAI CỦA ĐẤT NƯỚC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH.

Trong tình hình đất nước đang gặp muôn vàn khó khăn “Kháng chiến kiến quốc”, tiếp đến chống Mỹ cứu nước, nhưng trong tất cả các ngày khai giảng năm học mới hay mỗi lần có ý kiến thăm hỏi đối với đội ngũ giáo viên và học sinh Bác Hồ rất hay chọn cách viết thư để thăm hỏi, động viên, để chỉ giáo và căn dặn. Với cách thức này Bác đã rất dễ truyền bá tình cảm cũng như tư tưởng cách mạng của mình. Và phải chăng đây là một phương thức hoạt động cách mạng hết sức thông minh của Bác.

Các lá thư của Bác nội dung hết sức ngắn gọn, ngôn từ dễ hiểu nhưng thông điệp truyền tải trong đó thì vô cùng lớn và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Không có chỗ cho lí luận phức tạp hay triết lý dài dòng. Chủ tịch Hồ Chí Minh không một lần nào dùng thuật ngữ “triết lý giáo dục” nhưng qua những lời nói hoặc bài viết của Người, có thể thấy toát lên tư tưởng của người đối với công tác giáo dục.

1. Vị trí của giáo dục trong sự phát triển chung của đất nước.

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục được đặt ở vị trí trọng yếu và cấp bách thuộc nhóm nhu cầu thiết yếu hàng đầu trong đời sống kinh tế - xã hội của nước nhà. Nói cách khác, giáo dục thực sự gắn liền với sự sống còn của dân tộc.

Trong “Thư gửi anh chị em giáo viên bình dân học vụ” tháng 5/1946, những dòng đầu, Người đã viết: “Anh chị em yêu quý, Chương trình của Chính phủ ta là làm thế nào cho toàn quốc đồng bào ai cũng có ăn, có mặc, có học. Vậy nên khẩu hiệu của chúng ta là: (1). Tăng gia sản xuất; (2). Chống nạn mù chữ” .

Dù giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm đang thách thức Nhà nước non trẻ nhưng tính cấp bách của việc học vẫn đặt ở vị trí trọng yếu như cơm ăn nước uống hàng ngày. Điều đó càng chứng tỏ Người là nhà tư tưởng lớn có tầm nhìn xa. Bởi lẽ cho đến nay ở nhiều nước tiên tiến trên thế giới nhu cầu ăn, mặc, học là 3 nhóm nhu cầu thiết yếu hàng đầu. Như vậy, tầm nhìn xa của Người khi ấy (1946) đã vượt trước thời gian và vượt cả khoảng cách kinh tế giữa nước nghèo, chậm tiến với những nước giàu thượng đỉnh.

          Có thể nói, về mọi phương diện trong tư tưởng của Bác luôn đặt giáo dục vào đúng vị trí trọng yếu, cấp bách và sống còn của dân tộc. 

2. Vai trò của giáo dục.

Ngay trong “Thư gửi học sinh” (9/1945) nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên sau Tết Độc lập, Bác Hồ đã viết:

“Non song Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

          Bằng những lời nói đầy cảm kích và trìu mến, Bác cũng đã nêu rõ những yêu cầu của đất nước đối với tất cả các chấu học sinh đó là “dân tộc Việt Nam có thể bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. Với những lời căn dặn đó đã vừa nâng vai trò các em HS đối với sự nghiệp cách mạng nhưng cũng đòi hỏi các em sự nổ lực của mỗi người HS. Những lời ân cần ấy cũng là điều trông đợi của toàn ngành giáo dục với vai trò làm rạng rỡ non sông, đất nước. Câu nói ấy đến ngày nay lại càng được nâng giá trị trong thời kỳ đất nước hội nhập Quốc tế. Thế mới biết sự tài tình của người trong đánh giá vai trò của nền GD.

Sinh thời Bác Hồ rất quan tâm đến đội ngũ nhà giáo, những người làm giáo duc, đây là những đối tượng trực tiếp thực hiện vai trò đó. Trong “Thư gửi anh em giáo dục bình dân học vụ”, Bác đã thân tình động viên, tôn danh vai trò của người giáo viên:

          Người viết: “Anh chị em là những người “vô danh anh hùng”. Tuy là vô danh nhưng rất hữu ích. Một phần tương lai của dân tộc nước nhà nằm trong sự cố gắng của anh chị em”. Năm 1959, khi căn dặn giáo viên mẫu giáo, Bác Hồ lại viết:

          “Công tác giáo viên và mẫu giáo có khác nhau, nhưng cùng chung mục đích đào tạo những công dân tốt, cán bộ tốt, cho Tổ quốc, cho chủ nghĩa xã hội”.

 Theo Triết lý giáo dục của người, mẫu giáo là bậc đầu tiên của ngành giáo dục, trẻ nhỏ là cơ sở đầu tiên cho sự phát triển của tương lai sau này. Trẻ non nớt chưa thích ứng kịp và dễ bị tổn thương. Vì vậy cô giáo phải đặt mình vào vị trí của người mẹ để dạy trẻ

          Người chân tình nhắc nhở: “Làm mẫu giáo tức là thay mẹ dạy trẻ. Muốn làm được thế thì trước hết phải yêu trẻ… Dạy trẻ như trồng cây non. Trồng cây non được tốt thì sau này cây lên tốt. Dạy trẻ nhỏ tốt thì sau này các cháu thành người tốt”.

Trong rất nhiều bức thư của Bác gửi ngành giáo dục, Bác dành nhiều thời gian và tâm huyết để dặn dò  đội ngũ làm công tác giáo dục trong việc trau dồi, rèn luyện  tư tưởng đạo đức cho học trò mà muốn làm được điều đó người thầy, người cô  phải là người gương mẫu trước. Góp phần hình thành tính nhân văn là một trong những vai trò quan trọng của giáo dục trong tư tưởng giáo dục của người.

3. Mục đích của giáo dục.

Về mục đích giáo dục. Người chỉ ra rằng, một nền giáo dục của một nước độc lập phải đào tạo nên những người công dân hữu ích, một nền giáo dục có thể phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của học sinh.

Người nhấn mạnh: “Gia đình, trường học và xã hội chăm lo giáo dục, đều nhằm mục đích làm cho các em mai sau trở nên những công dân tốt, những cán bộ tốt, những người chủ tốt của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”.

Những lời dạy trên cho thấy vấn đề cốt yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, trước hết phải là vấn đề con người, đào tạo những người dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, đào tạo những công dân hữu ích cho đất nước. Đó chính là mục đích cơ bản và xuyên suốt của giáo dục qua bất cứ thời kỳ nào của lịch sử.

Năm 1952, trong “Thư gửi giáo sư và sinh viên trường Dự bị đại học ở Thanh Hóa, Bác Hồ đã nêu rõ mục đích của giáo dục. Với phong cách ngắn gọn, ngay sau lời cảm ơn và thăm hỏi thân mật, Bác đã viết:

          “Các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc. Vậy giáo dục cần nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự nhân dân.

          Các cháu (học sinh) thì học tập cần gắn liền với thực hành để  mai sau thực hiện mục đích cao quý: thật thà phụng sự nhân dân”.

          Toàn bộ mục đích này gói gọn trong 6 chữ. Hai hoạt động cơ bản và bao trùm của thầy là dạy và của trò là học đều hướng vào cùng mục đích, đồng thời cũng là mục đích chung của ngành Giáo dục. Mục đích gồm sáu chữ này nhấn mạnh yêu cầu làm việc trung thực và tận tụy, hết lòng hết sức để cống hiến hết mình, tất cả vì dân, cho dân. 

Năm 1955, khi viết “Thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng” nhân dịp năm học mới, Bác Hồ đã căn dặn:

 “Trường của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà…Và cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân”.

          Dù ngôn từ dài ngắn có khác nhau nhưng nội dung cơ bản vẫn thống nhất về mục đích chung của giáo dục.

          Tóm lại: Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh chỉ rõ nhiệm vụ lớn của giáo dục Việt Nam là: Học, dạy, tổ chức và quản lý, trong đó học và dạy là hai nhiệm vụ đặc trưng và cơ bản của ngành giáo dục.

                                                                                                                  GV: Lê Văn Thanh